Doelen Stellen: De Complete Gids
Doelen stellen heeft een slechte reputatie. En dat is zonde. Want het kán wel op een goede manier.
En dat zou fijn zijn. Zeker in een periode van het jaar (einde van de winter), waar we vaak nieuwe intenties en ambities hebben.
Daarom schreef ik een korte serie op Linkedin over wat misverstanden en manieren om het stellen van doelen beter aan te pakken. Hier deze inzichten verpakt in een post.
Weerstand
Als ik in trainingen of coaching begin over het stellen van doelen, roept dat bij sommigen weerstand op.
Doelen stellen roept beelden op van opgelegde structuur, rigiditeit of het gevoel vast te zitten. Dat zijn dingen die niet leuk zijn. Maar het is niet echt nodig om het zo te zien.
Ik laat je een manier zien om doelen te stellen op jouw eigen motivatie en voorkeuren. Daarbij bouw je ook bewust ruimte in om aan te passen.
Onder de motorkap speelt soms nog een andere reden. Het is spannend om ergens écht voor te gaan. Want als het dan niet lukt, dan moet je jezelf aankijken!
Help. Veiliger is het om het nog even uit te stellen.
Totaal begrijpelijk. Maar toch ook zonde, niet?
Doelen stel je voor jezelf
Je doet het voor jezelf – en dat maakt álles anders.
Je verzet tegen doelen stellen kan komen uit oud zeer.
Structuren die je opgelegd werden.
Doelen die niet van jou waren.
Het gevoel dat je geleefd werd in plaats van dat jij je leven leefde.
Maar hier is het goede nieuws: nu mag je zelf kiezen!
Je eigen structuur bepalen. Je eigen doelen nastreven. Je eigen leven vormgeven.
Drie vragen om goed bij stil te staan wanneer een doel bij je opkomt:
🎯 Is dit echt wat ík wil? Of heb ik het ergens opgepikt omdat ‘het hoort’?
💡 Waarom is dit belangrijk voor mij? Hoe voelt het als ik dit bereikt heb?
🔍 Is dit mijn échte doel? Of eigenlijk een middel om iets anders te bereiken?
Heb je hier helderheid over? Dan wordt tijd maken opeens veel makkelijker.
Dan vraagt het misschien discipline. En er komen moment dat je liever even niks had gedaan. Maar je bent bezig je eigen leven vorm te geven!
En dat is inspirerend.
CHI
Nog zo’n ouwe bekende die je de kriebels geeft: SMART-doelen stellen.
Maak doelen Specifiek, Meetbaar, Haalbaar, Relevant (zie vorige hoofdstukje) en Tijdsgebonden.
In de kern niks mis mee.
Voor mij zijn vooral 'specifiek' en 'tijdsgebonden' belangrijk. Het helpt als je heel duidelijk weet wat je per wanneer wilt bereiken. Gebrek aan helderheid zorgt ervoor dat je lang blijft twijfelen of dit plan het juiste is om aan te committeren.
Dus maak het super CONCREET.
Maar het deel dat voor velen vooral eruit spring, is dat doelen gaan over alles meetbaar maken. Alles doen passen als tandwieltjes in een machinerie. Ook zachte of wezenlijke dingen.
En dat is ook niet lekker. Zeker niet mijn bedoeling. Ik zou meetbaar daardoor vervangen door HERKENBAAR. Want het hoeft niet altijd in een getal uit te drukken te zijn om te weten of je je doel hebt bereikt.
Als laatste, het woord relevant. Dat is wel waar, maar ook een lage standaard. Mag het een onsje meer wezen?
Daar maken we van INSPIREREND.
Dat geeft ons CHI. Dat klinkt al veel beter (niet door mij verzonnen overigens).
Doel naar Acties
Dan de belangrijkste gemiste stap wanneer mensen doelen stellen?
Dat is dat ze hun ambitie niet te vertalen naar de acties die je ervoor moet uitvoeren om het te bereiken…
Een doel zonder acties of deadline blijft een droom.
Ik hoor je zeggen. “Duh! Dit klinkt zó ONGELOFELIJK logisch.”
Maar het wordt zo vaak vergeten! Daarom zeg ik het toch 🙂.
Waarom doen we dat dan niet?
Allereerst, omdat je niet goed weet welke stappen. Je overziet de weg niet.
Of er zijn meerdere wegen. En je kunt niet goed herkennen welke weg het beste is.
Hierover meer in het volgende hoofdstuk.
Dan, de stappen die je moet zetten moeten ergens in je planning ingepast worden. Die gaan dus ten koste van iets anders.
Soms ten koste van lekker lummelen of leuke dingen. Soms van andere belangrijke dingen.
Het kan dus een pijnlijke afweging zijn.
En als derde, vaak onbewust, maar een deel van je wil het niet.
Het “nog niet weten” is een zeer verleidelijke plek om even te blijven zitten.
Dan mag je wel doen alsof je de ambitie hebt, zonder de gevolgen ervan.
Wanneer je écht voor je ziet wat je te doen hebt, wordt het ook veel spannender.
Dan is het echt aan jou om het te doen. Dat is confronterend.
Dus, allerbelangrijkste: Bedenk alle acties die je moet doen om je doel te behalen. Én plan die in.
3 extra tips hierbij:
- Welke obstakels zou je kunnen tegenkomen en hoe kun je die omzeilen? Plan ook die acties in.
- Wie kan je erbij helpen? Plan in dat je hen om hulp moet vragen.
- Herinner je eraan waarom je dit nastreeft!
(Yes, de volle Zig Ziglar.)
Iteratief werken
Een doel in alle acties uitwerken klinkt leuk. Maar wat als je die nog helemaal niet allemaal weet?
Nog veel verstopt
Vaak mis je veel details bij de start nog. Vaak gehad dat ik dacht dat ik het even deed, maar gaandeweg erachter kwam dat ik echt een beerput aan werk open getrokken had.
Je weet nog niet wat er in het project van dit doel nog allemaal op je pad komt. We onderschatten wat er mis kan gaan. Wat rechtdoor leek, werd al gauw slingeren.
Daarnaast overschatten we soms hoeveel tijd we hebben. We vergeten even wat er gaandeweg nog aan werk op onze vork bij komt.
🙈 Dat is eigenlijk maar goed ook. Anders was je nooit gestart!
Maar hier kunnen we voor plannen. Extra tijd inruimen.
Nog niet uit te denken
Veel ingewikkelder dan een incompleet of grof beeld hebben is dat je alleen nog maar het eerste deel van de weg kunt zien.
Je nog niet weet hoe je uiteindelijk je doel kunt bereiken. Je hebt wel een paar ideeën om te starten, maar je weet niet wat er vervolgens weer gebeurt nadat je die uitgevoerd hebt.
Best wel vaak is het mistig op de weg. Je kunt de weg helemaal nog niet tot het eind overzien.
🗺 Het is eigenlijk nog niet eerder precies zo gedaan. Er is geen routekaart.
🙋♂ Je kunt niet voorspellen hoe alle betrokkenen gaan reageren. Wie meldt zich spontaan? Wie haakt af?
😧 Je kunt helemaal niet zien of dit wel gaat lukken.
Er zijn afhankelijkheden op afhankelijkheden. Ofwel, de situatie is complex.
Als dat zo is, moet je accepteren dat je het niet kunt uitdenken!
Wachten tot je het ziet is dan een verspilling van tijd.
Het beste en enige wat je kunt doen is de best zichtbare actie te ondernemen en kijken waar je dan uitkomt.
En dan opnieuw. En opnieuw.
De horizon verandert met elke stap die je voorwaarts neemt.
Je krijgt echte informatie ipv bedachte.
Je leert steeds een stukje meer.
Probe-Sense-Respond (Cynefin Framework).
Dus, in vele kleine stapjes. Met een sjiek woord “iteratief”.
Er is een weg. Of misschien wel meerdere. Maar die blijkt pas achteraf.
Was het de beste? Maakt niet uit, je deed de best mogelijke.
Het lastige is dus dat je niet weet hoe lang de weg dan gaat zijn waar je aan committeert.
Dat roept natuurlijk meteen de vraag op: Hoe lang ga ik door me dit voorwaarts struikelen als het resultaat uitblijft en het geen gegeven is dat het er ooit gaat komen?
Hoe lang geef je het?
Hoe lang geef je een doel? 🕙
Ofwel, voor hoe lang committeer je jezelf eraan?
Want dat is nog een bron van weerstand. Hoe lang zit je eraan vast 😧?
Iedereen kan wel even discipline opbrengen, maar niet als het niet meer nuttig voelt.
Soms zeggen we dan dat we houden van spontaniteit.
Het lastige is dat je “wegduiken van iets wat je moeilijk vindt” ook heel makkelijk kunt verwarren voor spontaniteit. 🙈
En “twijfel of het nog nuttig is” is olie op het vuurtje van “willen wegduiken”.
Dus laten we beginnen met een doel is niet voor altijd.
Fijn om je vooraf te realiseren dat je ook de vrijheid hebt om ermee te stoppen.
Die vrijheid maakt committeren veel lichter.
Dan is jezelf committeren aan een doel is dus eigenlijk:
1⃣ jezelf “tijdelijk” committeren aan
2⃣ “de beste acties die je nu kunt bedenken” (en dus de invloed op je leven)
3⃣ om te “proberen je doel te bereiken”.
➡ Maar hoe lang dan?
Natuurlijk lang genoeg en niet te lang.
Klinkt beetje flauw.
Seth Godin zegt vaak dat je bij een marathon niet moet stoppen bij kilometer 35 (wanneer iedereen uitvalt), maar dat je beter op kilometer 5 kunt aanvoelen of het hem gaat worden. Dan kun je nog wat leuks doen met je middag 😜.
Dus waar zit m dat in, dat aanvoelen?
Dat is: lang genoeg dat resultaten binnen zouden moeten kunnen zijn.
Een nieuwe marketingstrategie leidt niet meteen tot meer klanten.
Stop je daar te vroeg mee dan had je net zo goed niet hoeven te beginnen.
En niet langer dan dat de resultaten al binnen hadden moeten zijn.
Een nieuw recept hoef je niet wekenlang te blijven eten om te weten of je het lekker vindt.
Bedenk dus vooraf wat telt als goed resultaat én wat een reële termijn is om dat te gaan zien.
Is dat twee maanden, probeer dat dan voluit, en heroverweeg pas na twee maanden.
Tussendoor kun je proberen je tactiek te verbeteren, maar niet zoveel dat het lamlegt.
Bijvoorbeeld: Waartoe moet meer posten op socials leiden?
Meer leads? Verspreiding van ideeën? Nieuwe linkjes?
En hoe lang dat nieuwe connecties zouden moeten leiden tot nieuwe aanvragen?
Zie je dat na een aantal maanden nog niet, dan moet je heroverwegen of dit de weg is.
Deel je wel wat je te verkopen hebt? Weten mensen waarvoor ze je moeten hebben? Deel je wel ideeën die relevant zijn voor degenen die je wilt helpen?
Evalueren
Begin en einde: hetzelfde moment, andere wereld
Of je doel nu gelukt is of niet. Of je volgens plan evalueert. Of dat het leven dwars door je planning heen denderde – soms moet je even stilstaan om te bepalen hoe verder.
Evalueren kan op vele momenten. We kennen hem aan het eind van een project. Zoals bijvoorbeeld aan het eind van een project. Of aan het eind van de twee maanden die je een doel had gegeven. Of omdat het het einde van de maand of het kwartaal is (als dat je planperiodes zijn).
Evaluatiemomenten helpen je lessen trekken. Maar ze doen nog iets: ze maken zwaar werk draaglijker. Want wetende dat zo’n moment eraan komt, maakt dat je weet dat je er ook weer vanaf kúnt.
Hier 10 vragen om jezelf te stellen, wanneer je een project om een doel te halen evalueert.
✅ Resultaat
- Is het gelukt om te doen wat ik zei dat ik ging doen?
- Heeft het het gewenste effect gehad? Wat werkte, wat niet?
- Wat zie ik al van het effect van mijn werk?
- Welke onverwachte gevolgen zie ik?
🎯 Richting
5. Was dit doel op zich het doel, of een middel naar iets anders?
6. Hoe is het leven nu? Waar wil ik naartoe?
💡 Ervaring & optimalisatie
7. Hoe vond ik het om te doen?
8. Hoe kan het leuker of makkelijker? Welke ideeën heb ik even geparkeerd?
9. Als het nog een periode zo gaat, vind ik dat oké?
10. Wat heb ik nodig om het de komende periode 2x zo goed te doen?
En dan: nog 5 wanneer je meteen vooruit kijkt.
🚀 Commitment vragen
- Welke acties brengen me het beste naar dat doel?
- Kan ik de route al overzien, of moet ik eerst starten en onderweg bijsturen?
- Wil ik me hieraan committeren?
- Voor hoe lang?
- Wat zijn valide redenen om onderweg bij te sturen?
Lange blog. Hopelijk helpt het is in het stellen van doelen op een manier die goed bij je past en je helpt nieuwe dingen te doen!
